Zwikken

De prachtige taferelen van de Gravenkapel

5 jaar terug besloot nio om innovatieve oplossingen op maat te bieden in de wereld van de globale ingenieurswetenschappen. De heel diverse klanten van nio hebben stuk voor stuk uitdagingen waar nio telkens een unieke en op maat gemaakte oplossing voor zoekt. De vele diensten en hun specialisaties maken van nio een veelzijdige en ambitieuze onderneming met intussen 5 locaties: Kortrijk, Sint-Niklaas, Westerlo, Genk en Antwerpen. 

Toen de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk samen met stad Kortrijk ons contacteerde om de mogelijkheden te bekijken om zwikken in de Gravenkapel "toegankelijker" te maken, wisten ze niet meteen wat ze konden verwachten. Hun doel? Zwikken, die zich op 4 meter hoogte bevinden, zichtbaarder maken voor een breed publiek. De prachtige details zijn namelijk moeilijk te zien van op de begane grond. Vooral voor slechtzienden en blinde personen waren de zwikken volkomen "out of range". Zij konden zich enkel een idee vormen aan de hand van de beschrijvingen die anderen hen gaven.

Wat kon nio doen om deze prachtige, historische werken dichter bij het publiek te brengen?
Wij beschikken over een blauwlichtlaser ScanArm. De techniek van het "blauwlicht scannen" is ideaal om een product of voorwerp, waar geen tekeningen of 3D-modellen van bestaan, in kaart te brengen. Deze high definition scanner is perfect inzetbaar bij moeilijk, of in dit geval, niet te transporteren voorwerpen. Door middel van scanning van de zwikken verkreeg nio een puntenwolk die als basis diende voor de reverse engineering tot een 3D CAD-model. Uit het gegenereerde CAD-model kan vervolgens een 2D-productietekening worden afgeleid. Op die manier kunnen bestaande objecten gedigitaliseerd worden om kennis te borgen, productie op te starten, optimalisaties te starten of dimensionele inspecties uit te voeren. De metingen die u verkrijgt, zijn heel betrouwbaar en nauwkeurig.

Voor dit project werden de verschillende presentatiemogelijkheden bekeken en werd uiteindelijk beslist om de zwik "de geboorde van Christus" in 3D te laten printen in zandkleur. Deze 3D-print zal in de Gravenkapel worden opgesteld op ooghoogte zodat de details van op korte afstand goed zichtbaar zijn. Ook slechtzienden en blinde personen krijgen zo de mogelijkheid om op hun manier het beeld te ontdekken. 

Zwikologie

Premiewinnaar Erfgoedprijs Publiekswerking 2017

In de Kortrijkse Gravenkapel zitten, 4m hoog, 102 kleine beldhouwwerkjes die dateren uit de jaren 1370. Ze maken deel uit van de versiering die Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen, liet aanbrengen in de kapel waar hij begraven wilde worden. 

Bijzonder erfgoed
Volgens de huidige stand van het onderzoek ziet het er naar uit dat deze 102 zwikken de oudste zijn in de Lage landen en dat ze model gestaan hebben of inspiratie zijn geweest voor analoog klein beeldhouwwerk in de vele Gotische kerken en kapellen uit de gotische tijd. Zonde dus dat deze zwikken onvoldoende gekend zijn en door hun positie op 4 meter hoogte ontoegankelijk zijn voor het grote publiek in het algemeen en voor de slechtzienden in het bijzonder.

Ontsluiting van de zwikken in 3D
Om de toegankelijkheid te vergroten, realiseerde de KGOKK- Kortrijk een project rond de ontsluiting van de zwikken, bestaande uit de publicatie van kunsthistorisch onderzoek, een colloquium, het 3D scannen, printen en tenslotte het tentoonstel­len van een aantal zwikken in de Gravenkapel. De KGOKK nam het initiatief om alle zwikken te fotogra­feren en te ontsluiten in de publicatie maar ook een 10 tal zwikken te laten inscannen met de nieuwste 3D scan technologie en 5 zwikken te printen op ware grootte. De scans zijn te zien op de Beeldbank Kortrijk en op het scherm dat in de Gravenkapel staat opgesteld.

Personen met een beperking
De permanente tentoonstelling in de Gravenkapel toont de resultaten van het onderzoek aan het grote publiek uit de regio en de toeristen. Aan de hand van tekstpanelen wordt het belang van de zwikken geduid en wordt er ingezoomd op enkele exemplaren. De 3D modellen zijn opgesteld op 1 meter hoogte zodat ze gemakkelijk door slechtzienden kunnen aangeraakt worden en ook door rolstoelgebruikers kunnen gezien worden. Bij de 3D modellen staat uitleg in gewoon schrift en in braille en de 3D modellen mogen door blinden ook gevoeld worden.

De jury over de zwikken van de Gravenkapel
De zwikken waren reeds beschreven in een vroegere publicatie, maar nog nooit zo diepgaand bestudeerd. De deskundige studie van de zwikken, het verspreiden van de publicatie, het colloquium en de gecommentarieerde PP-presentatie die reeds voor verschil­lende verenigingen gebracht werd en de permanente tentoonstelling in de Gravenkapel dragen bij tot de ontsluiting van een belangrijk en minder bekend stuk erfgoed, binnen en buiten West-Vlaanderen.

Maar bovenal realiseerde de KGOKK met het 3D-scannen, printen en tentoonstellen een innovatief project, gericht op het grote publiek in het algemeen, en personen met een beperking in het bijzonder. Dat is innovatief voor de erfgoedsector in haar geheel, maar in het bijzonder voor een lokale erfgoedorganisatie die werkt met vrijwilligers. Dat de kring hiervoor expertise inwon bij en samenwerkte met organisaties als Licht en Liefde, de Brailleliga en de stedelijke adviesraad voor personen met een beperking, vindt de jury lovenswaardig. De KGOKK vervult hiermee een voorbeeldfunctie naar andere niet-professionele erfgoed­organisaties in haar doelstelling en methodiek.

De organisatie wil in de toekomst nog verder werk maken van een grotere toegankelijkheid door audio-weerga­ves via QR-codes voor smartphones, het voorzien van betiteling in braille, enz. De jury raadt aan om in het kader van toegankelijkheid steeds de 'ketting van toegankelijkheid' voor ogen te houden en hiervoor eventueel advies in te winnen van een toegankelijk­heidsbureau als 'Enter', opdat de ene investering niet teniet zou worden gedaan door een ander aspect van ontoegankelijkheid.

De jury ziet de premie als een bekroning voor het reeds gereali­seerde project maar evenzeer als een stimulans om op de ingeslagen weg verder te gaan.